Groene tomaten: eetbaar of giftig?

groene tomatenGroene tomaten mag je niet eten  omdat ze het giftige Solanine bevatten. Dat weet ieder van ons. In sommige streken beschouwt men ze echter als  een ware lekkernij. Hoe giftig zijn groene tomaten eigenlijk?

Solanine tegen vraatzuchtige vijanden

Onrijpe tomaten bevatten de giftige stof Solanine, een substantie die planten inzetten als verdediging tegen vraatzuchtige vijanden. Groene tomaten zijn daarom giftig en je mag ze pas oogsten wanneer ze helemaal rijp en rood gekleurd zijn. Althans dat is het gebruikelijke standpunt onder tuiniers. Maar veel mensen vragen zich af of ze toch eetbaar zijn. In sommige streken worden groene tomaten en jam van groene tomaten zelfs als ware delicatessen beschouwd. Hoeveel gif zit er eigenlijk in groene tomaten en welke effecten kan het hebben als je ze eet?

De beschermende mechanismen van onrijpe vruchten

Als het in de plantenwereld erom gaat zich te beschermen tegen roofdieren, nemen met name vruchtdragende planten speciale voorzorgsmaatregelen. Bij tomaten zijn dat middelen als camouflage en een chemische cocktail. Onrijpe tomaten zijn groen en vallen daardoor moeilijker op tussen de bladeren van de plant. Pas als de vruchten en de zaden erin genoeg gerijpt zijn en kunnen zorgen voor de voortplanting van de tomaat, kleuren ze rood of geel. Ook in het binnenste van de vrucht gebeurt er van alles tijdens het rijpingsproces. Groene tomaten bevatten de giftige stof Solanine die zorgt voor een afstotende bittere smaak. Worden de onrijpe vruchten desondanks in grote hoeveelheden gegeten, dan dienen zich al snel vergiftigingsverschijnselen aan.

 

Groene tomaten bevatten het giftige alkaloïde Solanine

Solanine behoort tot de alkaloïden. Deze chemische groep omvat enige duizenden werkstoffen, die meestal als verdediging in planten voorkomen. Daartoe behoren bijvoorbeeld ook stoffen als Colchicine, Strychnine of Morfine. In kleine doses van enkele milligram vinden veel van deze stoffen toepassing in de geneeskunde. Gevaarlijk wordt het pas als men planten die deze stoffen bevatten, in grotere hoeveelheden consumeert.

Hoe giftig zijn groene tomaten eigenlijk?

Aangezien alleen groene tomaten Solanine bevatten, bestaat er alleen bij de consumptie dáárvan gevaar van vergiftiging. Bij volwassenen manifesteren zich de eerste ernstige vergiftigingsverschijnselen wanneer zij ongeveer 200 milligram Solanine innemen. Je kan daarbij denken aan:

  • duizeligheid;
  • ernstige ademnood;
  • maagklachten;
  • of diarree

Bij grotere hoeveelheden lijdt ook het centrale zenuwstelsel schade, wat leidt tot krampen en verlamming. Een dosis van ongeveer 400 milligram wordt als dodelijk beschouwd.

Afschrikkende bittere smaak van groene tomaten

Groene tomaten bevatten ongeveer 10 tot 32 milligram Solanine per 100 gram. Je moet bij de hoogste concentratie dus al 625 gram onrijpe tomaten rauw eten om ernstige vergiftigingsverschijnselen op te roepen. Maar omdat Solanine erg bitter smaakt, is het zeer onwaarschijnlijk dat je een dergelijke hoeveelheid zal consumeren.

De risico’s bij halfrijpe tomaten

Bij halfrijpe tomaten, tomaten die op het punt staan om rijp te worden, bevatten slechts 2 milligram Solanine per 100 gram. Je zou dus 10 kilo van dergelijke tomaten moeten eten voordat het gevaarlijk wordt. Overigens hoeven half rijpe tomaten niet op de composthoop te belanden. Je kan ze bij temperaturen van pakweg 18 à 20 graden prima laten narijpen.

 

Hoeveel Solanine bevatten rijpe tomaten?

Als de tomaten helemaal rijp zijn, bevatten ze nog maar 0,7 milligram per 100 gram. Dat zou betekenen dat je ongeveer 29 kilo rijpe tomaten moet consumeren om in de buurt van merkbare vergiftiging te komen.


Groene tomaten als delicatesse

Vanwege de afschrikkende bittere smaak en de relatief lage concentratie in halfrijpe tomaten, is het onwaarschijnlijk dat onbedoelde vergiftiging door Solanine zal optreden. In sommige streken worden groene tomaten zelfs zoet/zuur ingemaakt of wordt er jam van gemaakt. Maar die producten moeten  we met de nodige terughoudendheid gebruiken. Solanine is immers hittebestendig. En de bittere smaak wordt verhuld door suiker, azijn en specerijen. Vooral bij de variant van ingemaakte tomaten gaat men ervan uit dat er nog steeds 90 procent van de Solanine aanwezig is. Dat kan al met verteerde hoeveelheden van 100 tot 150 gram leiden tot vergiftigingsverschijnselen.

Rijpe tomaten zijn zeer gezond

Zodra tomaten hun volledige rijpheid hebben bereikt, zijn ze niet alleen vrij van gif, maar ook heel gezond. Ze bevatten veel kalium en vitamine C, en zijn bovendien calorie-arm (slechts 17 calorieën per 100 gram). Van bijzonder waarde is echter de stof lycopeen, dat de rijpe tomaat zijn intense rode kleur geeft. Het behoort tot de carotenoïden en wordt beschouwd als een radicalenvanger. Er wordt verteld dat het risico op hart- en vaatziekten, prostaatkanker, diabetes mellitus, osteoporose en onvruchtbaarheid erdoor wordt verminderd. En volgens onderzoeken verbetert de dagelijkse inname van 7 milligram ook bepaalde functiestoornissen van lymf- en bloedvaten bij hartpatiënten.

Toevoegingen in levensmiddelen

Wat er in levensmiddelen zit, staat niet altijd op het etiket. Fabrikanten hoeven lang niet alles te vermelden wat ze gebruiken. En wát ze noemen, is vaak moeilijk te begrijpen.

Yoghurt met aardbeiensmaak

Is aardbeien-yoghurt een yoghurt gevuld met aardbeien? Dat valt te bezien.

Het komt aan op de details:

  • zo hoeft een beker met de tekst “aardbeien-yoghurt” slechts 9 gram fruit te bevatten als de totale inhoud 150 gram is. Dat is ongeveer een halve aardbei;
  • spreekt de verpakking van een “yoghurt bereid met vruchten”, dan volstaan zelfs minder dan 6 gram, ofwel een derde van een aardbei;
  • en nog meer sjoemelen kunnen fabrikanten bij een “yoghurt met aardbeiensmaak”.

En de smaak?

Wel de smaak heeft zeker weinig van doen met de rode vrucht. Aardbeien verliezen namelijk tijdens het industriële proces hun aroma en smaak.

Daarom helpen veel fabrikanten een handje met vervangende stoffen uit het laboratorium. En ze voegen er verdere chemische helpers aan toe zoals:

  • smaakversterkers;
  • conserveringsmiddelen;
  • verdikkingsmiddelen;
  • kleurstoffen.

Wat zijn E-nummers?

Achter de E-nummers verbergen zich niet minder dan 315 additieven (toevoegingen). Die zogenaamde additieven moeten in overeenstemming zijn met de regelgeving voor voedsel-etikettering op verpakte producten en voorkomen op de ingrediëntenlijst.

Het zijn stoffen die onder meer:

  • verdikken;
  • langer houdbaar maken;
  • of kleur en smaak verbeteren.

Op dit moment zijn er in de Europese Unie 315 stoffen goedgekeurd als additieven voor levensmiddelen. Niet al deze E-nummers staan echter voor werkzame stof. Vele ervan  karakteriseren alleen verschillende varianten van een substantie.

Toevoegingen niet giftig maar omstreden

Op de verpakking moeten toevoegingen naar keuze worden vermeld met hun chemische naam of het E-nummer. De “E” staat voor Europa, de getallen erachter beschrijven op een uniforme wijze de materialen:  van E 100 voor de kleurstof kurkuma tot E 1520: voor het oplosmiddel propyleenglycol.

E-stoffen zijn in beginsel niet giftig en niet schadelijk.Maar omstreden zijn ze wel. Van sommige wordt vermoed dat ze in hoge dosering diarree of bij gevoelige personen allergieën veroorzaken.

Oppassen bij allergie of astma

Consumentenorganisaties zien bij ongeveer 50 additieven gevaren, vooral voor mensen met een allergie of met astma.

Sommige stoffen in onze voeding worden helemaal ontraden zoals  Amarant (E 123), een kunstmatig vervaardigde rode kleurstof die in bepaalde producten wordt toegelaten. De stof wordt ervan verdacht kanker te veroorzaken.