Rugpijn en psyche

Er zijn veel mensen met hevige rugpijn die op röntgenfoto’s of MRI-beeld weinig of geen afwijkingen te zien geven. De rug is ogenschijnlijk gezond maar de pijn is haast niet te harden.

Pijn en gebreken gaan vaak een eigen weg

Omgekeerd geldt hetzelfde: zou men zomaar honderd mensen zonder pijnklachten van de straat plukken voor een röntgen- of MRI-onderzoek, dan zou men versteld staan van het aantal probleemruggen dat men te zien kreeg: verkromming van de wervelkolom, artrose, hernia’s. Men kan ​​zich afvragen hoe al deze mensen nog steeds rechtop kunnen lopen. Maar het gaat hen prima.

Warmte, massage of gesprekken?

Pijn en gebreken aan de botten, hangen vaak maar weinig met elkaar samen. Spieren, pezen en bindweefsel daarentegen, zijn veel vaker betrokken bij pijnklachten. Door rugpijn getroffen patiënten hebben vaak meer baat bij een fysiotherapeut of psychotherapeut dan bij een orthopedist, juist omdat dié therapeuten een luisterend oor bieden en meer tijd hebben. Alleen al de gelegenheid om eindelijk eens te kunnen vertellen en te huilen, ontspant en lucht op.

Spieropbouw helpt niet altijd

Ook al wordt meestal gezegd dat spieropbouw goed helpt bij rugpijn, is dat lang niet bij iedereen het geval. Veel patiënten met pijn in de rug vergaat het met de goede oude massage nog altijd het beste, omdat er eindelijk iemand over hun rug streelt. De zenuwuiteinden (receptoren) die gevoelig zijn voor “streel-prikkels”, worden geactiveerd, de spieren ontspannen en de pijn wordt verlicht.

Verkeerde houding in combinatie met leed maakt de pijn

Er zijn beroepsmuzikanten die met hun scheve lichaamshouding oud worden en nauwelijks last hebben van pijn in de rug. En ook menige smid van weleer smeedde zijn hele leven met grote toewijding, maar rugpijn was voor hem geen thema. Wel zullen velen van ons zich in dít beeld herkennen:

  • je gaat achter de computer zitten om je belastingaangifte te doen en gelijk schiet de spanning in je rug;
  • maar zit je achter de computer om de eerstvolgende vakantiebestemming uit te zoeken, dat neemt de rug dat nauwelijks waar. 

Rugpijn kan worden veroorzaakt door een slechte lichaamshouding. Maar niet elke verkeerde houding leidt ook automatisch tot rugpijn. Het lijkt er vaak op dat alleen verdriet en ergernis in combinatie met een verkeerde houding tot pijn leiden.

Spit: pijn in de onderrug

Soms komt spit zomaar uit de lucht vallen. Eén verkeerde beweging en niets lukt meer. Vergeten zijn irritaties, zorgen en conflicten. Net als bij kiespijn draait nu alles om deze ene fysieke pijn. Toch moet men het psychische aandeel daarbij niet uit het oog verliezen. Soms helpt het om je af te vragen, wat eraan vooraf ging:

  • was er een conflict met de partner? 
  • zijn er seksuele problemen? 
  • bezorgt een boze schoonmoeder (“die heks”) of een nieuwe liefde jou problemen? 


Heksenscheut of heksenschot

Veel ziekten heten niet voor niets zoals ze heten. In sommige dialecten wordt spit ook wel “heksenscheut” of “heksenschot” genoemd. De symboliek in onze taal drukt veel waarheid uit. Wat een verademing is het dan als de dokter met een “spuit” komt en de pijn wegneemt. Vaak zijn dergelijke verbanden misschien wat vergezocht, maar soms kloppen ze verrassend goed. Is de pijn, de spanning en het verdriet voorbij, dan kan men vaak met een glimlach op menige heksenscheut of heksenschot terugkijken.

Rugpijn zit doorgaans niet alleen “tussen de oren”

Maar zoals zo vaak, kan niet volmondig worden gezegd dat pijn in de rug puur lichamelijk is of iets wat zich alleen tussen de oren afspeelt.

Scheurtje in meniscus behandelen zonder operatie

Hoe artsen een scheurtje in de meniscus behandelen, is afhankelijk van meerdere factoren zoals leeftijd, beroep en pijnklachten van de patiënt. Maar ook van de vraag of we al dan niet met een actieve sporter van doen hebben. Belangrijk: Veroorzaakt een scheurtje in de meniscus geen klachten? Dan is ook geen behandeling nodig.

Wanneer is operatie niet nodig bij scheurtje in de meniscus?

Bij een scheurtje in de meniscus kan operatief ingrijpen in bepaalde gevallen achterwege blijven:

  • het scheurtje in de meniscus is snel ontdekt;
  • de meniscusscheur is relatief klein en glad;
  • en als deze zich op in een goed doorbloede plaats bevindt. 

Dergelijke kleine scheurtjes raken meestal niet aan de eigenlijke meniscus.

Wanneer is operatief ingrijpen wel noodzakelijk?

Daarentegen wordt een chirurgische ingreep bij een meniscusscheur wél noodzakelijk als:

  • de scheur groter van omvang is;
  • die zich niet aan de goed doorbloede binnenzijde van de meniscus bevindt. Want dan kan zo’n scheur niet meer dichtgroeien;
  • en ontstond het letsel aan de meniscus door degeneratieve veranderingen (slijtage) in het gewricht? Dan volstaat een behandeling zonder operatie evenmin. Maar dan kan men bij lichte ongemakken ook nog even afwachten.

Het risico van een versleten knie

Heeft zich aan het kniegewricht een duidelijk zichtbare uitstulping gevormd? Dan kan men het gewricht vóór een operatieve ingreep fixeren en de zwelling doen afnemen. Met een operatie moet rekening worden gehouden als men na enkele maanden nog steeds klachten heeft. Want door aanhoudende dagelijkse belasting kan een scheurtje in de meniscus zelfs vergroten. Dat is zeker niet zonder risico. Het kan in het ergste geval tot een versleten knie (artrose) leiden.


Pijn en overige ongemakken wegnemen

Een afwachtende opstelling bij een meniscusscheur is sowieso zinvol als een operatie niet mogelijk of gewenst is. Voordat überhaupt voor een bepaalde vorm van behandeling wordt gekozen, moet daarom eerst duidelijkheid zijn over:

  • vorm en grootte van de scheur;
  • de gezondheidstoestand van de patiënt;
  • bijkomende schades (zoals schade aan het kraakbeen of de kruisbanden);
  • maar ook over werk en sportieve activiteiten van de patiënt. 

Welke behandeling de voorkeur verdient, zal men van geval tot geval moeten vaststellen. Doorgaans leidt een behandeling zonder operatie bij een meniscusletsel niet tot genezing van het weefsel. Maar het kan pijnklachten en overige ongemakken positief beïnvloeden.

Pijnstillers voorschrijven rijst pan uit

De afhankelijkheid van pijnstillers bij patiënten wordt duidelijk onderschat. Niet altijd zijn pijnstillers nodig maar ze worden steeds achtelozer voorgeschreven.

We worden steeds afhankelijker van pijnstillers

Amerika vertegenwoordigt minder dan vijf procent van de wereldbevolking. Maar het neemt wel tachtig procent van het wereldwijd gebruik aan pijnstillers voor zijn rekening. De farmaceutische industrie produceert er genoeg opiumachtige stoffen om elke Amerikaan een hele maand lang om de vier uur een dosis van vijf gram toe te dienen. Maar ook Europa blijft niet verschoond van een onrustbarende toename van patiënten die afhankelijk zijn van pijnstillers.


Onrustbarende toename gebruik van pijnstillers

Ook in ons land constateert men een toename van opioïde recepten. Feit is dat men opioïden (stoffen met opiumachtige eigenschappen) vaak voorschrijft zonder te letten op de geestelijke toestand van de patiënt. Opioïden zou men eigenlijk niet mogen voorschrijven aan:

  • patiënten met een angststoornis of depressie;
  • mensen die hun psychische problemen verwarren met fysieke ongemakken.

Chronische rugpijn is geen tumorpijn

Bij deze patiënten ontwikkelen voorschrijvende artsen meestal erg veel inlevingsvermogen. Juist daardoor vinden ze het soms moeilijk om hen deze middelen te onthouden.

Achtergronden pijnklachten blijven onbesproken

Ook de dwingende houding van patiënten speelt vaak een rol. Het verleidt artsen ertoe eerder opioïden voor te schrijven dan een goed gesprek met hen aan te gaan. Daarin zou men moeten informeren naar de achtergronden van de klachten. Uiteraard staat pijnbestrijding in het kader van palliatieve zorg hier niet ter discussie. Kankerpatiënten kan op die manier een adequate behandeling voor hun pijnen worden geboden. Maar chronische rugpijn of klachten van het bewegingsapparaat is geen kankerpijn.

Toediening van pijnstillers na een operatie

Het ongebreidelde gebruik van pijnstillers is in de afgelopen jaren ook doorgedrongen tot in de operatiekamer. Want terughoudendheid met betrekking tot pijnbestrijding na een operatie geldt als verouderd. Zonder pijn herstelt men sneller van een ingreep. En de patiënt heeft vaak in eigen hand hoeveel pijnstillers hij zich toedient. Door een simpele druk op de knop doseert hij de door hem gewenste dosis op maat.


Gebruik van verslavende pijnstillers aan banden

De overheid wil het alarmerende gebruik van verslavende pijnstillers aan banden leggen:

  • herhaalrecepten mogen niet langer vanzelfsprekend zijn;
  • patiënten die de middelen gebruiken krijgen een afbouwschema;
  • de focus moet meer komen te liggen op alternatieve vormen van pijnbestrijding.

Opiaten: van arts tot dealer

Met name de afhankelijkheid van opiaten bij patiënten wordt blijkbaar onderschat. Lang niet iedereen heeft ze nodig, maar artsen schrijven ze steeds achtelozer voor:

  • er zijn zwakke opiaten zoals Oxycodon en Tramadol;
  • en sterke zoals Morfine

Verslavende werking van opiaten

Opiaten zijn zeer krachtige middelen in de pijnbestrijding. Ze zijn belangrijk bij de behandeling van acute en zeer heftige pijn. Dat is de reden waarom ze vaak worden gebruikt tijdens operaties. Een wezenlijk probleem bij opiaten is de toenemende tolerantie bij de patiënt:

  • de werking ervan wordt steeds kleiner. Men moet de dosis verhogen om eenzelfde effect te behouden;
  • bovendien ontstaat er lichamelijke afhankelijkheid;
  • en treden er ontwenningsverschijnselen op.

Artsen maken sommige patiënten door het achteloos voorschrijven van steeds hogere doses pijnstillers tot verslaafden. De term “legale dealers” is in dat verband niet geheel vreemd.

Kanttekening: lichtere pijnstillers niet meer vergoed 

Terecht stelt men het toenemend gebruik van zware en verslavende pijnstillers ter discussie. Maar er past ook een kanttekening bij het verhaal. Oorzaak is ook dat zorgverzekeraars lichtere pijnstillers vaak niet meer vergoeden. Dat is dan gebaseerd op de cynische veronderstelling, dat mensen met pijnklachten toch wel zullen dokken.