Zorgen antibiotica voor een snellere genezing?

Al meer dan 50 jaar hebben we antibiotica tot onze beschikking tegen bacteriën en infecties. Maar wist je dat het gebruik van antibiotica de genezing niet versnelt?

Wat zijn antibiotica

Een antibioticum is een chemische substantie. Het woord betekent eigenlijk “tegen het leven”. Sommige micro-organismen in de natuur produceren antibiotica om de groei van hun concurrenten te voorkomen. De geneeskunde kan stoffen die “antibiotische” eigenschappen bevatten:

  • herkennen;
  • isoleren;
  • en in productie brengen.

Antibiotica werken tegen bacteriën, niet tegen virussen

Sinds 1963 is nog slechts één nieuwe klasse van antibiotica ontdekt. Voor de meeste infecties die ons bedreigen, is ons eigen afweersysteem voldoende toegerust. Het gebruik van antibiotica versnelt de genezing niet. Maar voor de behandeling van ernstige bacteriële infecties, zijn antibiotica noodzakelijk.

Antibiotica ter bestrijding gevaarlijke infectieziekten

In geval van ernstige bacteriële infecties, voorkomen antibiotica dat zich de bacteriën vermenigvuldigen. Ze stellen het lichaam in staat om zijn afweer te organiseren. Dat gebeurt door de productie van antilichamen en afweercellen, bedoeld om alle ziekteverwekkende bacteriën te vernietigen. Vroeger waren bacteriële infectieziekten vaak dodelijk. Denk aan:

Antibiotica maken bestrijding van deze gevaarlijke infectieziekten mogelijk.

Antibiotica met beperkt werkingsspectrum

Er zijn verschillende antibiotica. Sommige daarvan vallen slechts bepaalde geselecteerde bacteriën aan. Die worden “antibiotica met een beperkt werkingsspectrum” genoemd. De arts kiest indien mogelijk een antibioticum met beperkt werkingsspectrum. Dat bestrijdt voornamelijk de voor een infectie verantwoordelijke bacteriën.


Antibiotica met breed werkingsspectrum

Andere antibiotica daarentegen, zijn effectief tegen veel verschillende bacteriën. Ze heten “antibiotica met een breed werkingsspectrum” of “breedbandantibiotica“. Deze antibiotica zijn soms nodig:

  • om infecties te bestrijden waarvan men de veroorzakers niet precies kent;
  • of als er verschillende bacteriën bij een infectie betrokken zijn.

Verlagen antibiotica de koorts?

Koorts is een veel voorkomende aanwijzing van een infectie. En inderdaad, als de infectie verdwijnt, verdwijnt daarmee ook de koorts. Maar antibiotica hebben geen directe koortswerende werking.

Resistentie tegen antibiotica

Antibiotica zijn dus al decennialang waardevolle wapens in de bestrijding van bepaalde infectieziektes die door bacteriën veroorzaakt zijn. Maar tegenwoordig is het tijd om een nieuwe bedreiging aan te pakken: de resistentie tegen antibiotica. Over enige jaren zijn veel antibiotica immers niet meer in staat om de bacteriën die gevaarlijke infecties veroorzaken, te bestrijden.

Ook niet resistente ziektekiemen trotseren antibiotica

Sommige bacteriën reageren niet op antibiotica-behandelingen, zelfs als ze geen resistentie (weerstand) daartegen hebben ontwikkeld. Dat komt door hun langzame groei.

Bacteriën die langzaam groeien

Uit reageerbuisonderzoek in laboratoria is gebleken dat identieke bacteriën in verschillend tempo kunnen groeien. Dat is afhankelijk van de voedingsstoffen: sommige ziekteverwekkende organismen kunnen in weefsel doordringen met een minimum aan voedingsstoffen en kunnen er dan langzaam groeien. Bacteriën zoals de Salmonellabacterie is een typisch voorbeeld van een bacterie die met wisselende snelheden kan groeien.

Terugval na antibioticabehandeling

Het onderzoeksteam van het Biocentrum in het Zwitserse Basel is er nu in geslaagd om dat onderscheid in groeitempo met behulp van lichtgevende eiwitten te meten in geïnfecteerd weefsel. Bij muizen die waren besmet met de Salmonellabacterie, konden zelfs na vijf dagen antibioticabehandeling nog steeds ziektekiemen worden opgespoord, die bij de patiënt een terugval konden veroorzaken.


Succes behandeling afhankelijk van groeitempo

Ongeveer 90 procent van de Salmonellabacteriën, vooral de snelgroeiende, kon men al bij een eerste dosis uitschakelen. Het beste overleefden niet groeiende, zogenaamde slapende bacteriën. Het succes van de behandeling hangt dus duidelijk af van de groeipotentie, is de conclusie van een in augustus 2014 gepubliceerd onderzoek in het tijdschrift “Cell”.

Langzaam groeiende bacteriën domineren

Slapende bacteriën maken echter maar een zeer klein deel van het aantal ziekteverwekkers uit, zodat hun invloed doorgaans beperkt is. Maar langzaam groeiende Salmonella-bacteriën zijn een veel groter probleem volgens de onderzoekers. Ze zijn weliswaar wat gevoeliger voor antibiotica dan slapende ziektekiemen, maar ze zijn veel talrijker en kunnen ten alle tijde blijven groeien als de antibiotica weer wegvalt. Daarom domineren deze langzaam groeiende ziekteverwekkers gedurende de gehele therapie.

Behandeltijd verkorten

Als we zulke bacteriën beter begrijpen, kunnen we met een gerichte antibiotica-therapie de behandeltijd wellicht aanzienlijk verkorten. Dat speelt vooral een rol bij patiënten die weken of zelfs maanden met antibiotica moeten worden behandeld. A propos, wist u trouwens dat u antibiotica niet met melk moet innemen?

Goede keukenhygiëne de beste preventie

De Salmonellabacterie veroorzaakt diarree. Ze komt voor bij pluimvee, varkens, runderen en reptielen. Salmonellose is een klassieke voedselinfectie, maar je kunt ook besmet raken met door uitwerpselen besmet water. De beste preventie is een goede hygiëne in de keuken.