Wat doet stress met ons lichaam?

stressIn feite is stress een zeer nuttige reactie van ons lichaam. Het activeert onder andere ons immuunsysteem en verhoogt voor korte tijd onze afweer tegen ontstekingsprocessen. Maar als fysieke stresssituaties langer aanhouden, werken die zeer negatief op onze gezondheid uit.

Wat gebeurt er bij acute stress?

Of het nu een wild dier is dat ons bedreigt of een bedreigende situatie op ons werk. De reactie daarop door het lichaam is dezelfde. In een fractie van een seconde komt extra energie vrij om zich optimaal voor te bereiden voor strijd of vlucht. Fight or flight. En dat gebeurt allemaal zonder bewuste sturing. Ons lichaam grijpt terug op een diep in ons geworteld mechanisme dat in een reflex handelt. Mensen in het stenen tijdperk reageerden op precies dezelfde wijze als wij nu. Stress roept in de mens een proces op dat van levensbelang is. En dat ertoe bijdraagt dat hij zich kan verdedigen in geval van gevaar.

 

 

Als onze zintuigen bedreiging waarnemen

Via de zintuigen geraakt de informatie over bedreigende situaties in het stress-regelcentrum van onze hersenen. Dat regelcentrum zetelt dus letterlijk “tussen de oren”. Denk daarbij aan het waarnemen van:

  • bedreigingen;
  • verdriet;
  • ergernis;
  • spanningen.

Met behulp van boodschapperstoffen (hormonen of neurotransmitters) wordt die informatie aan andere organen doorgegeven. Het lichaam maakt onder meer stresshormonen aan als:

  • adrenaline;
  • noradrenaline;
  • en cortisol.


Bij acute stress extra energie voor vlucht of strijd

Die hormonen zetten het lichaam aan tot een ​​energieboost:

  • de ademhaling wordt sneller;
  • hart en bloedsomloop worden extra belast;
  • de bloeddruk stijgt;
  • de zuurstoftoevoer wordt verhoogd;
  • er wordt gericht meer bloed naar de spieren gestuurd;
  • die spieren spannen zich aan.

Kortom: het lichaam stelt bij acute stress in enkele seconden voldoende zuurstof en energie voor vlucht of strijd ter beschikking. Bovendien wordt het immuunsysteem sterker geactiveerd. Het verhoogt bijvoorbeeld voor korte tijd onze afweer tegen ontstekingsprocessen.

Ons denken neemt even pauze

Tegelijkertijd onderdrukt het lichaam functies die het niet direct nodig heeft:

  • de concentratie is verhoogd. De waarneming daarentegen is beperkt en helemaal gefocust op de actuele stresssituatie;
  • dat gaat ten koste van onze objectieve beoordeling. Ons denken raakt min of meer geblokkeerd;
  • oog in oog met ernstig gevaar, is ook de spijsvertering van minder belang. Het lichaam schroeft de activiteit van de maag terug. Maar het verhoogt de darmwerking.

Ontspanning als de stresssituatie weer voorbij is

Is de stresssituatie eenmaal voorbij?

  • dan vermindert het vrijkomen van adrenaline en noradrenaline weer;
  • het lichaam keert terug in de ruststand. Hoe lang dat proces duurt, hangt af van de hoeveelheid en de duur van de stressbelasting;
  • de spieren ontspannen zich weer;
  • het hart klopt rustiger;
  • de bloeddruk daalt;
  • en de ademhaling wordt langzamer.

Ook die ontspanning is van vitaal belang. Want daardoor komt er weer energie beschikbaar.

Als fysieke stressreacties langer aanhouden

Het lichaam schiet bij acute stress voor korte tijd in de alarm-stand. Bij onze voorouders volgde na een ontsnapping of gevecht ook weer enige tijd rust. Als men tenminste de situatie wist te overleven. Houden fysieke stressreacties echter over langere tijd aan, dan werken de oorspronkelijk voor zelfbehoud bedoelde activiteiten averechts.

Hyperventilatie, adembenemend verschijnsel

Hyperventilatie is misschien wel het meest miskende ziektebeeld in onze maatschappij: het is niet erg genoeg voor opname in een ziekenhuis, maar het kan iemands leven danig ontregelen. Hyperventilatie staat voor te snel en te diep ademen, waardoor allerlei klachten ontstaan, zoals versnelde ademhaling, hartkloppingen, transpireren, en een droge mond.

Waaraan herken je hyperventilatie? 

  • Ben jij iemand die voortdurend geeuwt en zucht? 
  • Heb je vaak last van hartkloppingen en pijn in de borst? 
  • Tintelen je vingers of vingertoppen wel eens? 
  • Ben je vaak afwezig en kan je je moeilijk concentreren? 
  • Zeggen de mensen wel eens dat je zwaarmoedig bent? 
  • Ben je vaak zonder aanwijsbare reden buiten adem? 

Zo ja, dan sta je niet alleen. Meer dan één op de tien mensen lijdt in meer of mindere mate aan hyperventilatie en voelt zich ongemakkelijk bij de verontrustende symptomen die gepaard gaan met verkeerde ademhaling.

Adviezen voor wie lucht tekort komt 

De beste therapeut voor bestrijding van hyperventilatie blijkt overigens de patiënt zelf te zijn. Door gerichte training leer je hoe je door adem- en ontspanningsoefening een hyperventilatie-aanval kan afbreken en/of voorkomen.

Ontspannen helpt

Mensen die al maanden, misschien zelfs jaren, te kampen hebben met een te snelle, oppervlakkige ademhaling, vinden het doorgaans erg moeilijk om dingen van zich af te zetten en te ontspannen. Het loslaten van lichamelijke spanningen helpt bij het verdrijven van geestelijke stress, gedachten die continu door je hoofd tollen. Wie eenmaal het trucje onder de knie heeft om lichamelijk totaal te ontspannen zodra de symptomen van hyperventilatie de kop opsteken, kan de kwaal in de kiem smoren. Dagelijkse ontspanning helpt echt om je leven weer op de rails te krijgen.

Hoe vaak, hoe lang ontspannen? 

Het is belangrijk dat je regelmatig de tijd neemt om te ontspannen, want alles staat of valt met regelmaat. In het begin zal je zelf misschien niet zoveel verbetering zien. Vaak is het je omgeving die opmerkt dat je in gunstige zin verandert. Ideaal is het om vijftien tot twintig minuten in je dagschema te reserveren voor ontspanning.

Yoga en lichaamsmassage

Experimenteer met verschillende technieken op verschillende tijden van dag en week:

  • op yoga gaan is bijvoorbeeld een uitstekende manier om lichaamsbeweging, ademhaling en ontspanning te combineren; 
  • jezelf regelmatig trakteren op een rug- of lichaamsmassage door een erkend masseur, is ook een uitstekend alternatief. Want mensen die aan hyperventilatie lijden hebben vaak een stijve, gespannen bovenrug en spierknopen met pijnlijke triggers. Als die zachtjes worden gekneed en losgemaakt, kan dat een weldadig effect hebben.